رسانه اجتماعی - تحلیلی بازار سرمایه

چالش‌های یکسان‌سازی نرخ ارز
اهمیت : مهم

5

دکتر احمد مجتهد اقدام اخیر بانک مرکزی در دادن مجوز برای خرید و فروش ارز گام بلندی در راستای اهداف اعلام شده دولت برای استفاده از منابع مالی بین‌المللی و یکسان‌سازی نرخ ارز محسوب می‌شود. نظام دونرخی ارز(ارز مبادله‌ای و ارز بازار آزاد) موجب ناکارآیی اقتصاد، فساد اقتصادی، رانت‌خواری و دیوان‌سالاری گسترده برای اجرا و نظارت بر مصرف ارزهای مبادله‌ای شده است. تا زمانی که این نظام دو نرخی بر کشور حاکم باشد، امکان شفاف‌سازی و استفاده وسیع از منابع مالی بین‌المللی وجود ندارد. سرمایه‌گذاران خارجی و صادرکنندگان به‌...
دنیای اقتصاد:

دکتر احمد مجتهد

اقدام اخیر بانک مرکزی در دادن مجوز برای خرید و فروش ارز گام بلندی در راستای اهداف اعلام شده دولت برای استفاده از منابع مالی بین المللی و یکسان سازی نرخ ارز محسوب می شود. نظام دونرخی ارز(ارز مبادله ای و ارز بازار آزاد) موجب ناکارآیی اقتصاد، فساد اقتصادی، رانت خواری و دیوان سالاری گسترده برای اجرا و نظارت بر مصرف ارزهای مبادله ای شده است. تا زمانی که این نظام دو نرخی بر کشور حاکم باشد، امکان شفاف سازی و استفاده وسیع از منابع مالی بین المللی وجود ندارد. سرمایه گذاران خارجی و صادرکنندگان به دنبال منافع بیشتر برای فروش ارز به قیمت بازار آزاد و خرید آن از طریق ارز مبادله ای هستند.

بنابراین وجود یک بازار سیاه در کنار بازار رسمی تبعات مالی و فساد گسترده ای را به همراه دارد. از طرف دیگر با ورود بانک ها به بازار مبادلات ارزی امکان نظارت و کنترل نوسانات نرخ ارز توسط بانک مرکزی بیشتر می شود و این امر موجب ثبات بیشتر بازار ارز خواهد شد. پیش از این در مقالات متعددی در روزنامه «دنیای اقتصاد» به شروط لازم برای موفقیت اجرای چنین اقدامی اشاره شده بود. از میان شروط اعلام شده می توان گفت سه شرط آن یعنی کاهش نرخ تورم به زیر ۱۰ درصد، کاهش نوسانات نرخ ارز و مجوز خرید و فروش ارز توسط بانک ها به جای صرافی ها که رانت قابل توجهی را برای برخی بنگاه ها و موسسات تجاری و همچنین ریسک بالایی از نظر فروشندگان و خریداران داشت، محقق شده است، اما هنوز چند شرط دیگر برای اجرای موفقیت آمیز یکسان سازی نرخ ارز به این شرح باقی مانده است:

۱- اتصال به منابع مالی بین المللی: متاسفانه باوجود گذشت بیش از یک سال از امضای برجام و ۶ ماه از اجرای آن هنوز به صورت وسیع امکان استفاده از منابع مالی بین المللی وجود ندارد. ده ها مانع هنوز پیش روی بانک ها و بانک مرکزی برای استفاده از منابع مالی و اتصال ایران به بازارهای ارزی وجود دارد که متاسفانه با کارشکنی طرف های مقابل این موانع کماکان سد راه اقتصاد ایران است. از جمله می توان به محدودیت استفاده از دلار آمریکا در مبادلات ارزی (U- Turn) پایین بودن یا نامشخص بودن رتبه اعتباری ایران، عدم تمایل و تردید بانک های بزرگ بین المللی از مراودات مالی با ایران، محدودیت های خزانه داری آمریکا در صدور مجوز مراودات مالی برای بنگاه های اقتصادی اروپایی در مواردی که بخشی از مالکیت آنها یا کارمندانشان آمریکایی باشند، اشاره کرد. علاوه بر این برخی محدودیت ها برای استفاده از نرخ های تعرفه ترجیحی به سبب عدم عضویت ایران در سازمان های بین المللی مثل سازمان تجارت جهانی یا سازمان های منطقه ای و بانک آسیایی موجب محدودیت تامین مالی یا برقراری مراودات تجاری در شرایط مساوی با سایر کشورها شده است.

۲- دسترسی به منابع ذخیره ارزی کشور: متاسفانه به علت برخی مشکلات سیاسی و حقوقی بانک مرکزی ایران هنوز قادر نیست به تمامی منابع ذخیره ای ارزی خود دسترسی داشته باشد. برخی از کشورها که ذخایر ارزی ایران در آن کشورها سپرده گذاری شده یا ایران از آنها بابت فروش نفت یا وام پرداختی طلب دارد، در حال حاضر از نظر شرایط اقتصادی در وضع مطلوبی قرار ندارند یا اینکه نمی توانند این مبالغ هنگفت را به علت محدودیت استفاده از دلار به سرعت به ایران پرداخت کنند و با تاخیر و به اقساط می خواهند طی یک دوره یک تا سه ساله آن را پرداخت کنند و درنتیجه بانک مرکزی دسترسی کامل به ذخایر ارزی خود ندارد و ناگزیر است در مدیریت ارز در صورت یکسان سازی جانب احتیاط را رعایت کند.

۳- رفع نگرانی از جهت افزایش نرخ تورم: به جرات می توان گفت که بزرگ ترین دستاورد اقتصادی بانک مرکزی طی سه سال گذشته کاهش و یک رقمی شدن نرخ تورم و برگشت ثبات به اقتصاد ایران است که این امر با هزینه سنگین رکود اقتصادی و انتقاد غیرمنطقی مخالفان دولت همراه بوده است. برای حفظ این دستاورد، بانک مرکزی با هرگونه اقدامی که موجب افزایش نرخ تورم شود، مخالف است. از این رو یکسان سازی نرخ ارز می تواند در مراحل اولیه موجب کاهش ارزش ریال شود که به تبع آن فشارهای تورمی افزایش می یابد و اگر به خوبی مدیریت نشود، موجب افزایش نرخ تورم در ماه های بعد خواهد شد. این نگرانی منطقی باید ازسوی بانک مرکزی و دولت مدیریت شود به نحوی که از افزایش بیش ازحد نرخ ارز جلوگیری و در دامنه محدودی نوسانات آن کنترل شود. بدون همکاری وسیع و گسترده بانک مرکزی، دولت و بخش خصوصی، خطر افزایش نرخ تورم و به دنبال آن عدم موفقیت در یکسان سازی نرخ ارز دور از انتظار نیست و ضروری است که سیاست های پولی و مالی برای جلوگیری از تشدید تورم به صورت هماهنگ عمل کنند. در چنین شرایطی فشار برای افزایش پرداخت اعتبارات پولی به بانک مرکزی و بانک ها خطر برگشت تورم فزاینده را دربر خواهد داشت.

۴- انتظارات مردم در مورد شرایط سیاسی و اقتصادی: سال ۹۵ از نظر سیاسی سال پرتلاطمی محسوب می شود. انتخابات ریاست جمهوری و کنگره آمریکا در پاییز امسال و انتخابات ریاست جمهوری و شوراها در اوایل سال آینده در ایران با توجه به نتایج احتمالی آن از نظر مردم موجب عکس العمل های مختلفی در اقتصاد کشور می شود که برآیند آن می تواند در موفقیت یا عدم موفقیت یکسان سازی نرخ ارز تاثیر مثبت یا منفی داشته باشد. اختلاف نظر در مورد سیاست ارتباط با ایران از نظر به قدرت رسیدن هر یک از نامزدهای احزاب جمهوری خواه و دموکرات از یک طرف و چالش مخالفان دولت فعلی ایران از نظر مسائل اقتصادی و سیاسی شرایط پرتنشی را می تواند برای کشور در برداشته باشد که در اجرای موفق سیاست یکسان سازی نرخ ارز تاثیرگذار خواهد بود.

۵- رکود اقتصادی و سیاست های ضدرکودی: کاهش قیمت نفت و صادرات آن طی یک سال گذشته از یک طرف و کاهش رشد اقتصادی در چین و اروپا از طرف دیگر منجر به کاهش درآمد صادرات نفت و درآمد دولت شده است. همچنین بدهی سنگین دولت به پیمانکاران، بانک ها و صندوق های بازنشستگی موجب ایجاد زنجیره بدهی بنگاه های اقتصادی به بانک ها و رشد شدید مطالبات بانکی شده است. رکود اقتصادی ناشی از سیاست های ضدتورم و بدهی دولت تاثیر خود را بر کاهش سرمایه گذاری دولت و بخش خصوصی در اقتصاد و بر رشــــد اقتصادی و بیکاری گذاشته است. کاهش تقاضا به ویژه در بخش ساختمان طی سه سال گذشته موجب تعطیلی یا نیمه تعطیلی بسیاری از بنگاه های اقتصادی و رشد منفی یا کاهش رشد اقتصادی در سال های ۹۲ و ۹۳ و آهنگ آهسته رشد در سال ۹۴ شده است. مجموع این عوامل به علاوه تصمیم گیری های با تاخیر یا عدم تصمیم گیری در برخی موارد مانند عدم تصمیم گیری در رابطه با مواد ۱۹ و ۲۰ پیشنهادی دولت در قانون بودجه سال ۹۵ در مورد افزایش سرمایه بانک های دولتی و پرداخت بدهی دولت از طریق بازار بدهی و درآمد حاصل از تسعیر نرخ ارز ضربه سنگینی بر سیاست های دولت در جهت رشد اقتصادی گذاشته است. از این رو افزایش رکود اقتصادی و سیاست های ضد رکودی می تواند در سیاست گذاری برای یکسان سازی نرخ ارز تاثیر بسزایی داشته باشد و باید مراقبت شود که یکسان سازی منجر به تشدید رکود اقتصادی نشود؛ زیرا تشدید رکود اقتصادی موجب عدم موفقیت در یکسان سازی نرخ ارز خواهد شد.

علاوه بر ۵ نکته فوق موارد دیگری وجود دارند که می توانند در موفقیت یا عدم موفقیت سیاست یکسان سازی ارز موثر واقع شوند. همکاری کلیه دستگاه های دولتی به ویژه وزارت امور اقتصادی و دارایی، سازمان برنامه و بودجه با بانک مرکزی از یک طرف و همراهی مجلس و مردم از طرف دیگر به عنوان شرط لازم برای موفقیت یکسان سازی نرخ ارز ضروری است. همراهی و همفکری سازمان های بین المللی مثل صندوق بین المللی پول و بانک های جهانی و استفاده از تجارب گذشته هم احتمال موفقیت اجرای طرح را بیشتر می کند.



دکتر احمد مجتهد اقدام اخیر بانک مرکزی در دادن مجوز برای خرید و فروش ارز گام بلندی در راستای اهداف اعلام شده دولت برای استفاده از منابع مالی بین‌المللی و یکسان‌سازی نرخ ارز محسوب می‌شود. نظام دونرخی ارز(ارز مبادله‌ای و ارز بازار آزاد) موجب ناکارآیی اقتصاد، فساد اقتصادی، رانت‌خواری و دیوان‌سالاری گسترده برای اجرا و نظارت بر مصرف ارزهای مبادله‌ای شده است. تا زمانی که این نظام دو نرخی بر کشور حاکم باشد، امکان شفاف‌سازی و استفاده وسیع از منابع مالی بین‌المللی وجود ندارد. سرمایه‌گذاران خارجی و صادرکنندگان به‌...
دنیای اقتصاد:

دکتر احمد مجتهد

اقدام اخیر بانک مرکزی در دادن مجوز برای خرید و فروش ارز گام بلندی در راستای اهداف اعلام شده دولت برای استفاده از منابع مالی بین المللی و یکسان سازی نرخ ارز محسوب می شود. نظام دونرخی ارز(ارز مبادله ای و ارز بازار آزاد) موجب ناکارآیی اقتصاد، فساد اقتصادی، رانت خواری و دیوان سالاری گسترده برای اجرا و نظارت بر مصرف ارزهای مبادله ای شده است. تا زمانی که این نظام دو نرخی بر کشور حاکم باشد، امکان شفاف سازی و استفاده وسیع از منابع مالی بین المللی وجود ندارد. سرمایه گذاران خارجی و صادرکنندگان به دنبال منافع بیشتر برای فروش ارز به قیمت بازار آزاد و خرید آن از طریق ارز مبادله ای هستند.

بنابراین وجود یک بازار سیاه در کنار بازار رسمی تبعات مالی و فساد گسترده ای را به همراه دارد. از طرف دیگر با ورود بانک ها به بازار مبادلات ارزی امکان نظارت و کنترل نوسانات نرخ ارز توسط بانک مرکزی بیشتر می شود و این امر موجب ثبات بیشتر بازار ارز خواهد شد. پیش از این در مقالات متعددی در روزنامه «دنیای اقتصاد» به شروط لازم برای موفقیت اجرای چنین اقدامی اشاره شده بود. از میان شروط اعلام شده می توان گفت سه شرط آن یعنی کاهش نرخ تورم به زیر ۱۰ درصد، کاهش نوسانات نرخ ارز و مجوز خرید و فروش ارز توسط بانک ها به جای صرافی ها که رانت قابل توجهی را برای برخی بنگاه ها و موسسات تجاری و همچنین ریسک بالایی از نظر فروشندگان و خریداران داشت، محقق شده است، اما هنوز چند شرط دیگر برای اجرای موفقیت آمیز یکسان سازی نرخ ارز به این شرح باقی مانده است:

۱- اتصال به منابع مالی بین المللی: متاسفانه باوجود گذشت بیش از یک سال از امضای برجام و ۶ ماه از اجرای آن هنوز به صورت وسیع امکان استفاده از منابع مالی بین المللی وجود ندارد. ده ها مانع هنوز پیش روی بانک ها و بانک مرکزی برای استفاده از منابع مالی و اتصال ایران به بازارهای ارزی وجود دارد که متاسفانه با کارشکنی طرف های مقابل این موانع کماکان سد راه اقتصاد ایران است. از جمله می توان به محدودیت استفاده از دلار آمریکا در مبادلات ارزی (U- Turn) پایین بودن یا نامشخص بودن رتبه اعتباری ایران، عدم تمایل و تردید بانک های بزرگ بین المللی از مراودات مالی با ایران، محدودیت های خزانه داری آمریکا در صدور مجوز مراودات مالی برای بنگاه های اقتصادی اروپایی در مواردی که بخشی از مالکیت آنها یا کارمندانشان آمریکایی باشند، اشاره کرد. علاوه بر این برخی محدودیت ها برای استفاده از نرخ های تعرفه ترجیحی به سبب عدم عضویت ایران در سازمان های بین المللی مثل سازمان تجارت جهانی یا سازمان های منطقه ای و بانک آسیایی موجب محدودیت تامین مالی یا برقراری مراودات تجاری در شرایط مساوی با سایر کشورها شده است.

۲- دسترسی به منابع ذخیره ارزی کشور: متاسفانه به علت برخی مشکلات سیاسی و حقوقی بانک مرکزی ایران هنوز قادر نیست به تمامی منابع ذخیره ای ارزی خود دسترسی داشته باشد. برخی از کشورها که ذخایر ارزی ایران در آن کشورها سپرده گذاری شده یا ایران از آنها بابت فروش نفت یا وام پرداختی طلب دارد، در حال حاضر از نظر شرایط اقتصادی در وضع مطلوبی قرار ندارند یا اینکه نمی توانند این مبالغ هنگفت را به علت محدودیت استفاده از دلار به سرعت به ایران پرداخت کنند و با تاخیر و به اقساط می خواهند طی یک دوره یک تا سه ساله آن را پرداخت کنند و درنتیجه بانک مرکزی دسترسی کامل به ذخایر ارزی خود ندارد و ناگزیر است در مدیریت ارز در صورت یکسان سازی جانب احتیاط را رعایت کند.

۳- رفع نگرانی از جهت افزایش نرخ تورم: به جرات می توان گفت که بزرگ ترین دستاورد اقتصادی بانک مرکزی طی سه سال گذشته کاهش و یک رقمی شدن نرخ تورم و برگشت ثبات به اقتصاد ایران است که این امر با هزینه سنگین رکود اقتصادی و انتقاد غیرمنطقی مخالفان دولت همراه بوده است. برای حفظ این دستاورد، بانک مرکزی با هرگونه اقدامی که موجب افزایش نرخ تورم شود، مخالف است. از این رو یکسان سازی نرخ ارز می تواند در مراحل اولیه موجب کاهش ارزش ریال شود که به تبع آن فشارهای تورمی افزایش می یابد و اگر به خوبی مدیریت نشود، موجب افزایش نرخ تورم در ماه های بعد خواهد شد. این نگرانی منطقی باید ازسوی بانک مرکزی و دولت مدیریت شود به نحوی که از افزایش بیش ازحد نرخ ارز جلوگیری و در دامنه محدودی نوسانات آن کنترل شود. بدون همکاری وسیع و گسترده بانک مرکزی، دولت و بخش خصوصی، خطر افزایش نرخ تورم و به دنبال آن عدم موفقیت در یکسان سازی نرخ ارز دور از انتظار نیست و ضروری است که سیاست های پولی و مالی برای جلوگیری از تشدید تورم به صورت هماهنگ عمل کنند. در چنین شرایطی فشار برای افزایش پرداخت اعتبارات پولی به بانک مرکزی و بانک ها خطر برگشت تورم فزاینده را دربر خواهد داشت.

۴- انتظارات مردم در مورد شرایط سیاسی و اقتصادی: سال ۹۵ از نظر سیاسی سال پرتلاطمی محسوب می شود. انتخابات ریاست جمهوری و کنگره آمریکا در پاییز امسال و انتخابات ریاست جمهوری و شوراها در اوایل سال آینده در ایران با توجه به نتایج احتمالی آن از نظر مردم موجب عکس العمل های مختلفی در اقتصاد کشور می شود که برآیند آن می تواند در موفقیت یا عدم موفقیت یکسان سازی نرخ ارز تاثیر مثبت یا منفی داشته باشد. اختلاف نظر در مورد سیاست ارتباط با ایران از نظر به قدرت رسیدن هر یک از نامزدهای احزاب جمهوری خواه و دموکرات از یک طرف و چالش مخالفان دولت فعلی ایران از نظر مسائل اقتصادی و سیاسی شرایط پرتنشی را می تواند برای کشور در برداشته باشد که در اجرای موفق سیاست یکسان سازی نرخ ارز تاثیرگذار خواهد بود.

۵- رکود اقتصادی و سیاست های ضدرکودی: کاهش قیمت نفت و صادرات آن طی یک سال گذشته از یک طرف و کاهش رشد اقتصادی در چین و اروپا از طرف دیگر منجر به کاهش درآمد صادرات نفت و درآمد دولت شده است. همچنین بدهی سنگین دولت به پیمانکاران، بانک ها و صندوق های بازنشستگی موجب ایجاد زنجیره بدهی بنگاه های اقتصادی به بانک ها و رشد شدید مطالبات بانکی شده است. رکود اقتصادی ناشی از سیاست های ضدتورم و بدهی دولت تاثیر خود را بر کاهش سرمایه گذاری دولت و بخش خصوصی در اقتصاد و بر رشــــد اقتصادی و بیکاری گذاشته است. کاهش تقاضا به ویژه در بخش ساختمان طی سه سال گذشته موجب تعطیلی یا نیمه تعطیلی بسیاری از بنگاه های اقتصادی و رشد منفی یا کاهش رشد اقتصادی در سال های ۹۲ و ۹۳ و آهنگ آهسته رشد در سال ۹۴ شده است. مجموع این عوامل به علاوه تصمیم گیری های با تاخیر یا عدم تصمیم گیری در برخی موارد مانند عدم تصمیم گیری در رابطه با مواد ۱۹ و ۲۰ پیشنهادی دولت در قانون بودجه سال ۹۵ در مورد افزایش سرمایه بانک های دولتی و پرداخت بدهی دولت از طریق بازار بدهی و درآمد حاصل از تسعیر نرخ ارز ضربه سنگینی بر سیاست های دولت در جهت رشد اقتصادی گذاشته است. از این رو افزایش رکود اقتصادی و سیاست های ضد رکودی می تواند در سیاست گذاری برای یکسان سازی نرخ ارز تاثیر بسزایی داشته باشد و باید مراقبت شود که یکسان سازی منجر به تشدید رکود اقتصادی نشود؛ زیرا تشدید رکود اقتصادی موجب عدم موفقیت در یکسان سازی نرخ ارز خواهد شد.

علاوه بر ۵ نکته فوق موارد دیگری وجود دارند که می توانند در موفقیت یا عدم موفقیت سیاست یکسان سازی ارز موثر واقع شوند. همکاری کلیه دستگاه های دولتی به ویژه وزارت امور اقتصادی و دارایی، سازمان برنامه و بودجه با بانک مرکزی از یک طرف و همراهی مجلس و مردم از طرف دیگر به عنوان شرط لازم برای موفقیت یکسان سازی نرخ ارز ضروری است. همراهی و همفکری سازمان های بین المللی مثل صندوق بین المللی پول و بانک های جهانی و استفاده از تجارب گذشته هم احتمال موفقیت اجرای طرح را بیشتر می کند.


1395/05/20
0
/
1
یک دقیقه وقت دارید؟
شما تنها یک قدم با به اشتراک گذاشتن اولین ایده خود فاصله دارید. برای انتشار مطالب خود در ارشن، لطفا ثبت‌نام خود را تکمیل کرده و شماره‌ی همراه خود را فعال نمایید.
تکمیل پروفایل
نمایش {{content.commentsTotal - content.comments.length}} نظر قبلی
علت امتیاز منفی

×
بله
خیر
تغییرات شاخص
شاخص کل
{{tepix.change}}
{{tepix.index}}
وضعیت بازار : {{closedTitle(tepix.isClosed)}}
شاخص کل
{{tepix.change}}
{{tepix.index}}
فرابورس
{{absValueChange(tepix.faraBourseChange)}}
{{tepix.faraBourseIndex}}
شاخص 50 شرکت
{{absValueChange(tepix.companyFiftyChange)}}
{{tepix.companyFiftyIndex}}
شاخص آزاد شناور
{{absValueChange(tepix.freeFloatChange)}}
{{tepix.freeFloatIndex}}
شاخص مالی
{{absValueChange(tepix.financialChange)}}
{{tepix.financialIndex}}
شاخص صنعت
{{absValueChange(tepix.indastryChange)}}
{{tepix.indastryIndex}}
2222
33333