رسانه اجتماعی - تحلیلی بازار سرمایه
مطالب مهدی کارنامه حقیقی
ارتباطات مهدی کارنامه حقیقی
...

عنوان بلاگ : برآورد نرخ بازدهی سرمایه گذاری در بخش معدن و مقایسه آن با سایربخش های عمده اقتصادی کشور


خلاصه بطور متوسط بازدهی نهایی سرمایه در بخش های کشاورزی، ساختمان، صنعت، معدن و خدمات به ترتیب 0.306، 1.031، 0.228، 0.079 و 0.363 بوده است. این امر بدین معنی است که به ازای یک ریال تغییر در موجودی سرمایه در این بخش ها به ترتیب 0.306، 1.031، 0.228، 0.079 و 0.363 ریال در ارزش افزوده آن ها تغییر ایجاد می شود. همانطور که ملاحظه می شود بیشترین بازدهی نهایی سرمایه در بخش ساختمان بوده و کمترین آن به بخش معدن مربوط می شود.

با وجود میلیاردها تن ذخایر شناخته شده معدنی در ایران ، هنوز سهم بخش معدن در تولید ناخالص داخلی کمتر از یک درصد است. عدم رشد و توسعه بایسته و شایسته بخش معدن از عدم نگاه علمی و کارشناسانه به این بخش و همچنین نبود انگیزه عمومی کافی برای سرمایه گذاری در آن ناشی می شود. در کشورهای پیشرفته معدنی دارای ذخایر همسان با ایران، سهم بخش معدن در تولید ناخالص داخلی بسیار بالاتر از ایران است. با توجه به این عدم تناسب برخی از کارشناسان حوزه صنعت، معدن و صنایع معدنی، معضلات و تنگناهای بخش معدن را که منجر به کاهش سرمایه گذاری در این بخش شده است، در موارد زیر خلاصه کرده اند:

فقدان زیربناهای فیزیکی، کمبود منافع برای تحقیق و توسعه، ریسک بالای اکتشاف و بهره برداری در بخش معدن به دلیل نبود اطلاعات پایه زمین شناسی قابل اتکا، زمان بر بودن اکتشاف معدنی و کند بودن بازگشت سرمایه، ناکافی بودن استانداردهای تولید و مصرف مواد معدنی، ضعف در بهره گیری از فناوری های پیشرفته، افزایش محدودیت های بین المللی و تاثیر آن بر دریافت دانش فنی و تجهیزات تولیدی از خارج کشور، پایین بودن عمر مفید تجهیزات معدنی ، نداشتن نظام جامع آماری و اطلاعات معدنی ، ضعف در زیرساخت های حمل و نقل، تاکید بر فرآوری مواد اولیه به صورت دستوری بدون توجه به مقتضیات اقتصادی و بازار جهانی ، پایین بودن تکنولوژی اکتشاف و استخراج در ایران، عدم پذیرش پروانه بهره برداری معدن به عنوان وثیقه بانکی و...
در مطالعه پیش رو روند سرمایه گذاری و موجودی سرمایه در بخش معدن و سایر بخش های عمده اقتصادی بررسی و ملاحظه می گردد که این بخش ضمن اینکه نسبت به سایر بخش های اقتصادی در جذب سرمایه گذاری ها و انباشت سرمایه بسیار ضعیف عمل کرده است، بلکه در استفاده از منابع سرمایه ای موجود هم کارآیی و اثربخشی لازم را نداشته است. از طرف دیگر ضمن اینکه نرخ بازدهی سرمایه در این بخش نسبت به سایر بخش ها پایین است، دوره بازگشت آن هم طولانی تر از سایر بخش هاست.
البته در این زمینه باید اذعان داشت که پایین بودن بازدهی سرمایه در بخش معدن ضرورتا ناشی از پایین بودن بهره وری در این بخش نیست و چه بسا ممکن است به اعتبار ماهیت فعالیت ها، ناشی از نیاز بالای آن به سرمایه باشد. در رابطه با ماهیت فعالیت های بخش معدن موارد زیر قابل ارائه اند:
1- به اعتبار این که اغلب معادن در نقاط مختلف و معمولا دورافتاده کشور پراکنده اند، انتخاب محل سرمایه گذاری از اختیار سرمایه گذار خارج بوده و جبر طبیعت تعیین کننده آن است. بنابراین انتقال یا ایجاد زیرساختارهای ضروری مانند تخصص های لازم، بهداشت راه، آب ، برق و گاز و... یکی از مهمترین چالش های پیش روی سرمایه گذاران در این بخش است؛ که باید مورد توجه حاکمیت در این بخش قرار گیرد.
2- با توجه به ماهیت فعالیت های معدنی ، طبیعتا فعالیت های سرمایه گذاری در این بخش نسبت به سایر بخش های اقتصادی نیاز به سرمایه اولیه و ثابت بیشتری دارد.
3- محدودیت های قانونی و مقرراتی از جمله مقررات زیست محیطی و منابع طبیعی در مقابل سرمایه گذاری بخش خصوصی در این بخش نسبت به بخش های دیگر بیشتر است.
4- با توجه به ماهیت محصولات تولیدی در این بخش و حجم و اندازه و وزن آنها، هزینه حمل و نقل و بالاخص صادرات آنها بسیار بالاتر از سایر بخش هاست.
5- از لحاظ ریسک فعالیت های انسانی، نسبت به سایر فعالیت های مشابه در بخش های دیگر در ردیف فعالیت های پرریسک طبقه بندی می شود. به این اعتبار طبیعتا هزینه های بیمه ای سنگین تری نسبت به سایر بخش ها بر کارفرمایان تحمیل می شود.
6- همانطور که ملاحظه می شود ، موارد بالا در مجموع نیاز به سرمایه را فارغ از میزان تولید بالا می برند. از طرف دیگر باید توجه داشت که علی رغم پایین بودن نرخ بازدهی سرمایه در این بخش و طولانی بودن دوره بازگشت سرمایه، این بخش را باید در ردیف بخش ها و فعالیت های استراتژیک طبقه بندی کرده و در سرمایه گذاری ها و تسهیلات قانونی و اعتباری و... در اولویت قرار داد؛ زیرا بخش معدن به اعتبار داشتن پیوندهای پسین و پیشین بسیار قوی با سایر بخش ها و فعالیت های عمده اقتصادی و تامین مواد اولیه لازم برای اغلب صنایع و ساختمان، در توسعه و پیشرفت سایر بخش ها هم نقش پررنگ تری دارد. شاید بتوان ادعا کرد که توسعه اغلب فعالیت های صنعتی کشور منوط به فعالیت کارآمد بخش معدن است. همچنین باید بازدهی اصلی این بخش را در زنجیره های تولید ارزش، بالاخص در صنایع معدنی و وابسته به معدن جستجو کرد. بر اساس نظریه و تعریف ، زنجیره ارزش شامل فعالیت هایی است که برای سازمان ، صنعت، بخش یا کل اقتصاد دارای ارزش افزوده بوده و می تواند فرآیند تولید و عرضه محصول را تسهیل و محصول نهایی را از جهت قیمت، رقابتی سازد. به عبارت دیگر زنجیره ارزش، مجموعه عملیاتی است که در یک صنعت به صورت زنجیرگونه انجام می پذیرد تا به خلق ارزش منجر شود. محصولات از حلقه های این زنجیره عبور می کنند و در هر حلقه ارزشی به محصول نهایی افزوده می شود. به کارگیری مفهوم زنجیره ارزش در بخش معدن و صنایع معدنی منجر به شکل گیری نگاه یکپارچه به فعالیت ها و وظایف مختلف و به تبع آن منابع این بخش می شود. این امر کمک می کند که منابع بخش معدن در جهت مزیت های بخش به طور اخص و کل اقتصاد به طور اعم مورد توجه و ارزیابی قرار گیرند. در فعالیت های معدنی و صنایع مرتبط با آن، معمولا زنجیره ارزش یک شرکت به زنجیره ارزش شرکت های دیگر متصل شده و خود عضوی از زنجیره ای بزرگتر می شود. توجه به این زنجیره سبب می شود که در فرآیند ارزش آفرینی ، ارزش واقعی محصول یا خدمت در فرآیند تامین، تولید و توزیع به شکل علمی مشخص شده و نقش و سهم محصولات معدنی در ارزش افزوده سایر صنایع و فعالیت های اقتصادی روشن شود. از این منظر می توان ادعا کرد که در اقتصاد ایران بقای صنایع کشور ، بالاخص صنایع معدنی در فضای رقابتی منوط به توجه کافی به بخش معدن است.

7- باید توجه داشت که در میان بخش های مورد بررسی ، بخش ساختمان که رتبه نخست نرخ بازگشت سرمایه را به خود اختصاص می دهد، بدون تکیه بر مواد معدنی استخراجی، به طور کلی ماهیت خود را از دست خواهد داد. نکته دیگر در این زمینه آن است که پایین بودن نرخ بازگشت سرمایه در بخش معدن می تواند ناشی از عدم احتساب صنایع معدنی و کل زنجیره ارزش باشد؛ زیرا با محاسبه کل زنجیره ارزش شاید نتایج بهتری در تمامی شاخص های محاسبه شده رخ دهد. این شاخص ها در بخش معدن کشورهای دیگر همچون استرالیا ، کانادا، شیلی و دیگر کشورهای معدن خیز جهان ، رتبه بهتری نسبت به دیگر بخش های موجود دارند و این نتایج در ایران یک عدم توجه جدی در طول سالیان گذشته به بخش معدن را نمایان می سازند.
8- بنابراین به رغم پایین بودن سهم بخش معدن در ارزش افزوده، بخش های اقتصادی اهمیت آن در تداوم فعالیت های سایر بخش ها قابل چشم پوشی نیست. امروزه تولیدات معدنی کاربردهای فراوانی در صنایع خودروسازی، هواپیما، صنایع غذایی، ارتباطات ، صنعت برق، داروسازی ، شبکه های ریلی، راه سازی ، ساخت لوازم خانگی و مواد مشابه در کشور دارند.

منابع:
  • http://rc.majlis.ir/fa/news/show/910014

خلاصه بطور متوسط بازدهی نهایی سرمایه در بخش های کشاورزی، ساختمان، صنعت، معدن و خدمات به ترتیب 0.306، 1.031، 0.228، 0.079 و 0.363 بوده است. این امر بدین معنی است که به ازای یک ریال تغییر در موجودی سرمایه در این بخش ها به ترتیب 0.306، 1.031، 0.228، 0.079 و 0.363 ریال در ارزش افزوده آن ها تغییر ایجاد می شود. همانطور که ملاحظه می شود بیشترین بازدهی نهایی سرمایه در بخش ساختمان بوده و کمترین آن به بخش معدن مربوط می شود.

با وجود میلیاردها تن ذخایر شناخته شده معدنی در ایران ، هنوز سهم بخش معدن در تولید ناخالص داخلی کمتر از یک درصد است. عدم رشد و توسعه بایسته و شایسته بخش معدن از عدم نگاه علمی و کارشناسانه به این بخش و همچنین نبود انگیزه عمومی کافی برای سرمایه گذاری در آن ناشی می شود. در کشورهای پیشرفته معدنی دارای ذخایر همسان با ایران، سهم بخش معدن در تولید ناخالص داخلی بسیار بالاتر از ایران است. با توجه به این عدم تناسب برخی از کارشناسان حوزه صنعت، معدن و صنایع معدنی، معضلات و تنگناهای بخش معدن را که منجر به کاهش سرمایه گذاری در این بخش شده است، در موارد زیر خلاصه کرده اند:

فقدان زیربناهای فیزیکی، کمبود منافع برای تحقیق و توسعه، ریسک بالای اکتشاف و بهره برداری در بخش معدن به دلیل نبود اطلاعات پایه زمین شناسی قابل اتکا، زمان بر بودن اکتشاف معدنی و کند بودن بازگشت سرمایه، ناکافی بودن استانداردهای تولید و مصرف مواد معدنی، ضعف در بهره گیری از فناوری های پیشرفته، افزایش محدودیت های بین المللی و تاثیر آن بر دریافت دانش فنی و تجهیزات تولیدی از خارج کشور، پایین بودن عمر مفید تجهیزات معدنی ، نداشتن نظام جامع آماری و اطلاعات معدنی ، ضعف در زیرساخت های حمل و نقل، تاکید بر فرآوری مواد اولیه به صورت دستوری بدون توجه به مقتضیات اقتصادی و بازار جهانی ، پایین بودن تکنولوژی اکتشاف و استخراج در ایران، عدم پذیرش پروانه بهره برداری معدن به عنوان وثیقه بانکی و...
در مطالعه پیش رو روند سرمایه گذاری و موجودی سرمایه در بخش معدن و سایر بخش های عمده اقتصادی بررسی و ملاحظه می گردد که این بخش ضمن اینکه نسبت به سایر بخش های اقتصادی در جذب سرمایه گذاری ها و انباشت سرمایه بسیار ضعیف عمل کرده است، بلکه در استفاده از منابع سرمایه ای موجود هم کارآیی و اثربخشی لازم را نداشته است. از طرف دیگر ضمن اینکه نرخ بازدهی سرمایه در این بخش نسبت به سایر بخش ها پایین است، دوره بازگشت آن هم طولانی تر از سایر بخش هاست.
البته در این زمینه باید اذعان داشت که پایین بودن بازدهی سرمایه در بخش معدن ضرورتا ناشی از پایین بودن بهره وری در این بخش نیست و چه بسا ممکن است به اعتبار ماهیت فعالیت ها، ناشی از نیاز بالای آن به سرمایه باشد. در رابطه با ماهیت فعالیت های بخش معدن موارد زیر قابل ارائه اند:
1- به اعتبار این که اغلب معادن در نقاط مختلف و معمولا دورافتاده کشور پراکنده اند، انتخاب محل سرمایه گذاری از اختیار سرمایه گذار خارج بوده و جبر طبیعت تعیین کننده آن است. بنابراین انتقال یا ایجاد زیرساختارهای ضروری مانند تخصص های لازم، بهداشت راه، آب ، برق و گاز و... یکی از مهمترین چالش های پیش روی سرمایه گذاران در این بخش است؛ که باید مورد توجه حاکمیت در این بخش قرار گیرد.
2- با توجه به ماهیت فعالیت های معدنی ، طبیعتا فعالیت های سرمایه گذاری در این بخش نسبت به سایر بخش های اقتصادی نیاز به سرمایه اولیه و ثابت بیشتری دارد.
3- محدودیت های قانونی و مقرراتی از جمله مقررات زیست محیطی و منابع طبیعی در مقابل سرمایه گذاری بخش خصوصی در این بخش نسبت به بخش های دیگر بیشتر است.
4- با توجه به ماهیت محصولات تولیدی در این بخش و حجم و اندازه و وزن آنها، هزینه حمل و نقل و بالاخص صادرات آنها بسیار بالاتر از سایر بخش هاست.
5- از لحاظ ریسک فعالیت های انسانی، نسبت به سایر فعالیت های مشابه در بخش های دیگر در ردیف فعالیت های پرریسک طبقه بندی می شود. به این اعتبار طبیعتا هزینه های بیمه ای سنگین تری نسبت به سایر بخش ها بر کارفرمایان تحمیل می شود.
6- همانطور که ملاحظه می شود ، موارد بالا در مجموع نیاز به سرمایه را فارغ از میزان تولید بالا می برند. از طرف دیگر باید توجه داشت که علی رغم پایین بودن نرخ بازدهی سرمایه در این بخش و طولانی بودن دوره بازگشت سرمایه، این بخش را باید در ردیف بخش ها و فعالیت های استراتژیک طبقه بندی کرده و در سرمایه گذاری ها و تسهیلات قانونی و اعتباری و... در اولویت قرار داد؛ زیرا بخش معدن به اعتبار داشتن پیوندهای پسین و پیشین بسیار قوی با سایر بخش ها و فعالیت های عمده اقتصادی و تامین مواد اولیه لازم برای اغلب صنایع و ساختمان، در توسعه و پیشرفت سایر بخش ها هم نقش پررنگ تری دارد. شاید بتوان ادعا کرد که توسعه اغلب فعالیت های صنعتی کشور منوط به فعالیت کارآمد بخش معدن است. همچنین باید بازدهی اصلی این بخش را در زنجیره های تولید ارزش، بالاخص در صنایع معدنی و وابسته به معدن جستجو کرد. بر اساس نظریه و تعریف ، زنجیره ارزش شامل فعالیت هایی است که برای سازمان ، صنعت، بخش یا کل اقتصاد دارای ارزش افزوده بوده و می تواند فرآیند تولید و عرضه محصول را تسهیل و محصول نهایی را از جهت قیمت، رقابتی سازد. به عبارت دیگر زنجیره ارزش، مجموعه عملیاتی است که در یک صنعت به صورت زنجیرگونه انجام می پذیرد تا به خلق ارزش منجر شود. محصولات از حلقه های این زنجیره عبور می کنند و در هر حلقه ارزشی به محصول نهایی افزوده می شود. به کارگیری مفهوم زنجیره ارزش در بخش معدن و صنایع معدنی منجر به شکل گیری نگاه یکپارچه به فعالیت ها و وظایف مختلف و به تبع آن منابع این بخش می شود. این امر کمک می کند که منابع بخش معدن در جهت مزیت های بخش به طور اخص و کل اقتصاد به طور اعم مورد توجه و ارزیابی قرار گیرند. در فعالیت های معدنی و صنایع مرتبط با آن، معمولا زنجیره ارزش یک شرکت به زنجیره ارزش شرکت های دیگر متصل شده و خود عضوی از زنجیره ای بزرگتر می شود. توجه به این زنجیره سبب می شود که در فرآیند ارزش آفرینی ، ارزش واقعی محصول یا خدمت در فرآیند تامین، تولید و توزیع به شکل علمی مشخص شده و نقش و سهم محصولات معدنی در ارزش افزوده سایر صنایع و فعالیت های اقتصادی روشن شود. از این منظر می توان ادعا کرد که در اقتصاد ایران بقای صنایع کشور ، بالاخص صنایع معدنی در فضای رقابتی منوط به توجه کافی به بخش معدن است.

7- باید توجه داشت که در میان بخش های مورد بررسی ، بخش ساختمان که رتبه نخست نرخ بازگشت سرمایه را به خود اختصاص می دهد، بدون تکیه بر مواد معدنی استخراجی، به طور کلی ماهیت خود را از دست خواهد داد. نکته دیگر در این زمینه آن است که پایین بودن نرخ بازگشت سرمایه در بخش معدن می تواند ناشی از عدم احتساب صنایع معدنی و کل زنجیره ارزش باشد؛ زیرا با محاسبه کل زنجیره ارزش شاید نتایج بهتری در تمامی شاخص های محاسبه شده رخ دهد. این شاخص ها در بخش معدن کشورهای دیگر همچون استرالیا ، کانادا، شیلی و دیگر کشورهای معدن خیز جهان ، رتبه بهتری نسبت به دیگر بخش های موجود دارند و این نتایج در ایران یک عدم توجه جدی در طول سالیان گذشته به بخش معدن را نمایان می سازند.
8- بنابراین به رغم پایین بودن سهم بخش معدن در ارزش افزوده، بخش های اقتصادی اهمیت آن در تداوم فعالیت های سایر بخش ها قابل چشم پوشی نیست. امروزه تولیدات معدنی کاربردهای فراوانی در صنایع خودروسازی، هواپیما، صنایع غذایی، ارتباطات ، صنعت برق، داروسازی ، شبکه های ریلی، راه سازی ، ساخت لوازم خانگی و مواد مشابه در کشور دارند.

منابع:
  • http://rc.majlis.ir/fa/news/show/910014
1393/08/18 از نهایت‌نگر
0
/
1
یک دقیقه وقت دارید؟
شما تنها یک قدم با به اشتراک گذاشتن اولین ایده خود فاصله دارید. برای انتشار مطالب خود در ارشن، لطفا ثبت‌نام خود را تکمیل کرده و شماره‌ی همراه خود را فعال نمایید.
تکمیل پروفایل
نمایش {{content.commentsTotal - content.comments.length}} نظر قبلی
علت امتیاز منفی

×
بله
خیر
تغییرات شاخص
شاخص کل
{{tepix.change}}
{{tepix.index}}
وضعیت بازار : {{closedTitle(tepix.isClosed)}}
شاخص کل
{{tepix.change}}
{{tepix.index}}
فرابورس
{{absValueChange(tepix.faraBourseChange)}}
{{tepix.faraBourseIndex}}
شاخص 50 شرکت
{{absValueChange(tepix.companyFiftyChange)}}
{{tepix.companyFiftyIndex}}
شاخص آزاد شناور
{{absValueChange(tepix.freeFloatChange)}}
{{tepix.freeFloatIndex}}
شاخص مالی
{{absValueChange(tepix.financialChange)}}
{{tepix.financialIndex}}
شاخص صنعت
{{absValueChange(tepix.indastryChange)}}
{{tepix.indastryIndex}}
2222
33333